Anksiyete Bozukluğu, bireyin yaşadığı kaygı, korku ve endişenin yoğun, süreğen ve işlevselliği bozacak düzeyde olmasıyla karakterize edilen bir psikopatoloji grubudur. Normal kaygıdan farkı; orantısız, kontrol edilmesi zor olması ve kaçınma davranışlarına yol açmasıdır.
Anksiyete bozukluklarında kişi:
- Sürekli bir tehdit algısı yaşar
- Geleceğe yönelik felaketleştirme yapar
- Bedensel belirtiler (çarpıntı, titreme, nefes darlığı vb.) gösterir
- Günlük yaşam, iş, akademik ve sosyal işlevsellikte belirgin bozulma yaşar
Anksiyete Bozukluklarının Türleri (DSM-5-TR)
1. Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)
- En az 6 ay süren, kontrol edilmesi zor aşırı kaygı
- Birden fazla alanla ilgili endişe (iş, sağlık, aile)
- Belirtiler:
- Huzursuzluk
- Kas gerginliği
- Konsantrasyon güçlüğü
- Uyku sorunları
2. Panik Bozukluk
- Beklenmedik panik ataklar
- Atak sonrası “tekrar olur mu?” kaygısı
Şiddetli çarpıntı, nefes alamama hissi, ölüm/çıldırma korkusu, baygınlık hissi.
⚠️ Panik atak tek başına tanı değildir; birçok bozuklukta görülebilir.
3. Agorafobi
- Kaçmanın zor olacağı veya yardım alınamayacağı düşünülen ortamlardan korkma
- Örnekler:
- Toplu taşıma
- Kalabalık alanlar
- Evden tek başına çıkamama
4. Sosyal Anksiyete Bozukluğu (Sosyal Fobi)
- Başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusu
- Sosyal ortamlardan kaçınma
- Örnekler:
- Topluluk önünde konuşma
- Yemek yeme
- Sunum yapma
5. Özgül Fobi
- Belirli bir nesne veya duruma yönelik yoğun korku
- Örnekler:
- Hayvanlar (yılan, köpek)
- Yükseklik
- Kan – enjeksiyon
- Uçak
6. Ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu
- Bağlanılan kişilerden ayrılmaya yönelik aşırı korku
- Çocuklukta sık görülür; erişkinlerde de tanımlıdır
- Ayrılık durumlarında:
- Yoğun kaygı
- Fiziksel belirtiler
- Kaçınma
7. Seçici Konuşmazlık (Selektif Mutizm)
- Belirli sosyal ortamlarda konuşamama
- Genellikle çocuklukta başlar
- Evde konuşur, okulda susar
Anksiyete Bozukluklarında Ortak Özellikler
- Kaçınma davranışları
- Bilişsel çarpıtmalar (felaketleştirme, aşırı genelleme)
- Bedensel uyarılmışlık
- Güvence arama davranışları
