Depresyon; kişinin duygudurumunu, düşüncelerini, davranışlarını ve bedensel işlevlerini etkileyen, en az iki hafta süren; çökkünlük, ilgi–zevk kaybı ve enerji azalması ile giden bir duygudurum bozukluğudur. Günlük işlevselliği, ilişkileri ve yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürür.
Depresyonun Temel Belirtileri
- Sürekli üzüntü, boşluk ya da umutsuzluk
- İlgi ve haz kaybı (anhedoni)
- Enerji düşüklüğü, çabuk yorulma
- Uyku (uyuyamama ya da aşırı uyuma) ve iştah değişiklikleri
- Konsantrasyon güçlüğü, kararsızlık
- Değersizlik ve suçluluk düşünceleri
- Bedensel yakınmalar (baş ağrısı, mide sorunları vb.)
Depresyonun Çeşitleri
1. Majör Depresif Bozukluk (MDB)
- En az 2 hafta sürer.
- Günün büyük bölümünde depresif duygudurum ve/veya ilgi–zevk kaybı görülür.
- İşlevsellikte belirgin bozulma vardır.
2. Süreğen Depresif Bozukluk (Distimi)
- Daha hafif ancak kronik seyirlidir.
- En az 2 yıl sürer.
- “Hep böyleyim” algısı sık görülür.
3. Bipolar Bozuklukta Depresyon
- Depresif dönemler, mani/hipomani dönemleriyle birlikte seyreder.
- Antidepresanlar tek başına riskli olabilir (mani tetiklenmesi).
4. Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu
- Genellikle sonbahar–kış aylarında ortaya çıkar.
- Işık eksikliğiyle ilişkilidir.
- Aşırı uyku ve karbonhidrat isteği sık görülür.
5. Doğum Sonrası (Postpartum) Depresyon
- Doğumdan sonraki ilk haftalar–aylar içinde başlar.
- Annede yoğun suçluluk, yetersizlik ve bebeğe bağlanmada zorlanma görülebilir.
6. Atipik Depresyon
- Olumlu olaylara geçici duygudurum düzelmesi olur.
- Aşırı uyuma, aşırı yeme ve reddedilmeye duyarlılık belirgindir.
7. Melankolik Depresyon
- Sabahları daha kötü olma, erken uyanma
- Zevk alamama çok belirgindir.
- Psikomotor yavaşlama ya da ajitasyon görülebilir.
8. Psikotik Depresyon
- Depresyona hezeyan ve/veya halüsinasyonlar eşlik eder.
- İçerik genellikle suçluluk ve değersizlik temalıdır.
- Klinik açıdan ağırdır.
9. Uyum Bozukluğu ile Depresif Duygudurum
- Belirgin bir stresör (boşanma, kayıp, iş) sonrası gelişir.
- Belirtiler stresörle orantılı ve daha sınırlıdır.
Etiyoloji (Kısaca)
- Biyolojik: Genetik yatkınlık, nörotransmitterler (serotonin, noradrenalin)
- Psikolojik: Olumsuz şemalar, öğrenilmiş çaresizlik, ruminasyon
- Sosyal: Kayıplar, travmalar, sosyal destek eksikliği
Tedavi Yaklaşımları
- Psikoterapi: BDT, ACT, Şema Terapi, Kısa Çözüm Odaklı Terapi
- Farmakoterapi: Antidepresanlar (gerektiğinde)
- Yaşam tarzı düzenlemeleri: Uyku, egzersiz, sosyal destek
