Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Kişinin psikolojik sorunları ile ilişkili düşünce, duygu ve davranışlarını hedef alarak iyileşme sağlamayı amaçlayan bir psikoterapi ekolüdür. Kişinin gözlemlenebilen uyumsuz davranışlarını belirleyip, terapi teknikleriyle daha uyumlu davranışlara dönüştürmeyi hedefler. Aynı zamanda kişinin zihinsel süreçleri de ele alınarak; zorlayıcı duygular yaratan ve onları uyumsuz davranışlara iten düşünceler belirlenip, terapi teknikleri aracılığıyla daha gerçekçi düşünme yetisi kazandırılır. Bu düşünce ve davranış değişikliği sayesinde kişinin hissetmekten sıkıntı duyduğu olumsuz duygularında zamanla azalma olur.
BDT programları incelendiğinde bazılarının daha çok düşünce değişikliğine diğerlerinin ise daha fazla davranış değişikline ağırlık verdiği görülmektedir. Hatta, bazı programlar sadece bilişsel terapi, bazıları ise sadece davranış terapisi barındırmaktadır. Araştırmalar çeşitli anksiyete bozuklukları ve depresyon tedavisinde sadece davranış terapisi uygulamanın hem düşünceleri hem davranışları değiştirmeyi hedefleyen BDT programları kadar iyileşme sağladığını göstermektedir.3-8 Davranış değişikliği kişilik bozuklukları tedavisinde de terapötik müdahalelerinin odağıdır.
BDT'nin etkili olduğu rahatsızlıklar arasında; depresyon, kaygı bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu, yeme bozuklukları, madde bağımlılığı, panik atak, obsesif kompulsif bozukluk ve diğer birçok psikolojik rahatsızlıklar yer alabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapiden En İyi Şekilde Yararlanmak İçin Neler Yapılmalı?
Bilişsel davranışçı terapi, genel olarak etkili bir yöntemdir, ancak; daha iyi bir sonuç almak için kişilerin yapması gerekenler olabilir. Onlardan bazıları ise aşağıdaki gibidir:
• Terapilere Düzenli Katılmak: BDT, terapinin aktif bir katılım gerektirdiği bir terapi yöntemidir. Bu nedenle, terapinin başarılı olması için terapiste güvenerek, sorularınızı ve endişelerinizi paylaşarak ve terapide öğrendiklerinizi günlük hayatınıza uyarlayarak tamamen katılmanız gerekir.
• Açık ve Gerçekçi Hedefler Belirlemek: Terapi, hedefleri belirlerken kişinin gerçekçi ve ölçülebilir hedefler belirlemesi gerekir. Bu hedefler, tedavinin ilerleyişini ölçmeye yardımcı olabilir.
• Terapide Öğrenilenleri Uygulamak: Terapide öğrenilen yeni davranışların ve düşünce kalıplarının, günlük hayatta uygulaması gerekir.
• Sabırlı Olmak: BDT, bazı durumlarda uzun bir tedavi süreci gerektirebilir. Terapinin tamamlanmasına kadar zaman ve çaba gerekir. Bu nedenle, tedavinin başarılı olması için sabırlı olmak önemli bir faktördür.
• Terapi Dışındaki Aktivitelere Dikkat Etmek: BDT, sadece terapi sürecinde değil, aynı zamanda günlük hayatta da uygulanabilecek bir terapi yöntemidir. Bu nedenle, terapi dışındaki aktivitelere de dikkat edilmesi, kişinin kendine zaman ayırması ve stres yönetimi becerilerini geliştirmek önemlidir.
Bilişsel Davranışçı Terapi Türleri Nelerdir?
Bilişsel davranışçı terapi, belirli zihinsel sağlık sorunlarını tedavi etmek için birçok farklı teknik ve yöntem kullanılan bir terapi türüdür. BDT’de kullanılan bazı teknikleri şunlardır:
• Rasyonel Duygusal Davranış: Bu, BDT'nin orijinal formudur ve bireyin düşüncelerinin ve davranışlarının değiştirilmesi yoluyla semptomlarını yönetmesine yardımcı olur.
• Yeniden Yapılandırma: Bu terapi türü, olaylara en kötü yönden bakıp, sürekli en kötüsü olacağını varsayma duygularını değiştirmeye yöneliktir. Yeniden yapılandırma yöntemiyle sert düşünce kalıplarının yerine daha yumuşak ve olumlu yaklaşımlar elde edilebilir.
• Kabul ve kararlılık terapisi: Bu terapi türü, kişinin stresli durumlarla daha iyi başa çıkmasına ve olumsuz düşüncelerden kurtulmasına yardımcı olmak için kabul ve farkındalık teknikleri kullanır.
• Diyalektik davranış terapisi: Bu terapi türü, özellikle duygusal düzensizlikler gibi bazı durumlarla mücadele eden bireylere yöneliktir. Bireyin duygusal düzenlemesi ve farkındalığı geliştirmeye odaklanır.
• Maruz kalma terapisi: Bu yöntem, kişilerde travmaya sebep olan olayları, kontrollü ve güvenli bir ortamda yeniden canlandırma yöntemini içerir. Kişiler, böylece korkularıyla yüzleşip bu duyguların üstesinden gelmeyi başarabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi Ne Kadar Sürer?
BDT’de terapi süresi, genellikle kişinin rahatsızlığına ve terapilere verdiği cevaba bağlı olarak değişebilir. Seanslar yaklaşık olarak 45-60 dakika devam eder ve haftalık seanslarla yürütülür. Terapilerin tamamlanma süresi ise genellikle 8 seans olup, sürece bağlı olarak 6 ila 20 seans arasında değişebilir.
Kişinin psikolojik sorunları ile ilişkili düşünce, duygu ve davranışlarını hedef alarak iyileşme sağlamayı amaçlayan bir psikoterapi ekolüdür. Kişinin gözlemlenebilen uyumsuz davranışlarını belirleyip, terapi teknikleriyle daha uyumlu davranışlara dönüştürmeyi hedefler. Aynı zamanda kişinin zihinsel süreçleri de ele alınarak; zorlayıcı duygular yaratan ve onları uyumsuz davranışlara iten düşünceler belirlenip, terapi teknikleri aracılığıyla daha gerçekçi düşünme yetisi kazandırılır. Bu düşünce ve davranış değişikliği sayesinde kişinin hissetmekten sıkıntı duyduğu olumsuz duygularında zamanla azalma olur.
BDT programları incelendiğinde bazılarının daha çok düşünce değişikliğine diğerlerinin ise daha fazla davranış değişikline ağırlık verdiği görülmektedir. Hatta, bazı programlar sadece bilişsel terapi, bazıları ise sadece davranış terapisi barındırmaktadır. Araştırmalar çeşitli anksiyete bozuklukları ve depresyon tedavisinde sadece davranış terapisi uygulamanın hem düşünceleri hem davranışları değiştirmeyi hedefleyen BDT programları kadar iyileşme sağladığını göstermektedir.3-8 Davranış değişikliği kişilik bozuklukları tedavisinde de terapötik müdahalelerinin odağıdır.
BDT'nin etkili olduğu rahatsızlıklar arasında; depresyon, kaygı bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu, yeme bozuklukları, madde bağımlılığı, panik atak, obsesif kompulsif bozukluk ve diğer birçok psikolojik rahatsızlıklar yer alabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapiden En İyi Şekilde Yararlanmak İçin Neler Yapılmalı?
Bilişsel davranışçı terapi, genel olarak etkili bir yöntemdir, ancak; daha iyi bir sonuç almak için kişilerin yapması gerekenler olabilir. Onlardan bazıları ise aşağıdaki gibidir:
• Terapilere Düzenli Katılmak: BDT, terapinin aktif bir katılım gerektirdiği bir terapi yöntemidir. Bu nedenle, terapinin başarılı olması için terapiste güvenerek, sorularınızı ve endişelerinizi paylaşarak ve terapide öğrendiklerinizi günlük hayatınıza uyarlayarak tamamen katılmanız gerekir.
• Açık ve Gerçekçi Hedefler Belirlemek: Terapi, hedefleri belirlerken kişinin gerçekçi ve ölçülebilir hedefler belirlemesi gerekir. Bu hedefler, tedavinin ilerleyişini ölçmeye yardımcı olabilir.
• Terapide Öğrenilenleri Uygulamak: Terapide öğrenilen yeni davranışların ve düşünce kalıplarının, günlük hayatta uygulaması gerekir.
• Sabırlı Olmak: BDT, bazı durumlarda uzun bir tedavi süreci gerektirebilir. Terapinin tamamlanmasına kadar zaman ve çaba gerekir. Bu nedenle, tedavinin başarılı olması için sabırlı olmak önemli bir faktördür.
• Terapi Dışındaki Aktivitelere Dikkat Etmek: BDT, sadece terapi sürecinde değil, aynı zamanda günlük hayatta da uygulanabilecek bir terapi yöntemidir. Bu nedenle, terapi dışındaki aktivitelere de dikkat edilmesi, kişinin kendine zaman ayırması ve stres yönetimi becerilerini geliştirmek önemlidir.
Bilişsel Davranışçı Terapi Türleri Nelerdir?
Bilişsel davranışçı terapi, belirli zihinsel sağlık sorunlarını tedavi etmek için birçok farklı teknik ve yöntem kullanılan bir terapi türüdür. BDT’de kullanılan bazı teknikleri şunlardır:
• Rasyonel Duygusal Davranış: Bu, BDT'nin orijinal formudur ve bireyin düşüncelerinin ve davranışlarının değiştirilmesi yoluyla semptomlarını yönetmesine yardımcı olur.
• Yeniden Yapılandırma: Bu terapi türü, olaylara en kötü yönden bakıp, sürekli en kötüsü olacağını varsayma duygularını değiştirmeye yöneliktir. Yeniden yapılandırma yöntemiyle sert düşünce kalıplarının yerine daha yumuşak ve olumlu yaklaşımlar elde edilebilir.
• Kabul ve kararlılık terapisi: Bu terapi türü, kişinin stresli durumlarla daha iyi başa çıkmasına ve olumsuz düşüncelerden kurtulmasına yardımcı olmak için kabul ve farkındalık teknikleri kullanır.
• Diyalektik davranış terapisi: Bu terapi türü, özellikle duygusal düzensizlikler gibi bazı durumlarla mücadele eden bireylere yöneliktir. Bireyin duygusal düzenlemesi ve farkındalığı geliştirmeye odaklanır.
• Maruz kalma terapisi: Bu yöntem, kişilerde travmaya sebep olan olayları, kontrollü ve güvenli bir ortamda yeniden canlandırma yöntemini içerir. Kişiler, böylece korkularıyla yüzleşip bu duyguların üstesinden gelmeyi başarabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi Ne Kadar Sürer?
BDT’de terapi süresi, genellikle kişinin rahatsızlığına ve terapilere verdiği cevaba bağlı olarak değişebilir. Seanslar yaklaşık olarak 45-60 dakika devam eder ve haftalık seanslarla yürütülür. Terapilerin tamamlanma süresi ise genellikle 8 seans olup, sürece bağlı olarak 6 ila 20 seans arasında değişebilir.