Jeffrey Young tarafından geliştirilen; bilişsel-davranışçı terapi, bağlanma kuramı, nesne ilişkileri ve duygu odaklı terapi yaklaşımlarını birleştiren derinlemesine ve bütüncül bir psikoterapi yöntemidir.
Temel varsayımı şudur:
Çocukluk ve ergenlikte karşılanmayan temel duygusal ihtiyaçlar, yetişkinlikte tekrarlayan düşünce, duygu ve ilişki örüntülerine (şemalara) yol açar.
________________________________________
🔹 Şema (Early Maladaptive Schema) Nedir?
Şemalar;
• Kişinin kendisi, diğerleri ve dünya hakkında
• Derin, köklü ve çoğu zaman otomatik inanç kalıplarıdır.
Örnek:
• “Terk edilirim”
• “Yeterince iyi değilim”
• “İhtiyaçlarım önemli değil”
Bu şemalar tetiklendiğinde kişi yoğun duygular yaşar ve işlevsiz başa çıkma yolları geliştirir (kaçınma, teslim olma, aşırı telafi gibi).
________________________________________
🔹 Şema Terapisinin Temel Bileşenleri
1️⃣ Şemalar
Toplam 18 erken dönem uyumsuz şema vardır (terk edilme, duygusal yoksunluk, kusurluluk, bağımlılık vb.).
2️⃣ Şema Modları
Kişinin o anki duygusal durumu ve başa çıkma tepkisi:
• Çocuk modları (incinmiş çocuk, öfkeli çocuk)
• Başa çıkma modları (kaçınan koruyucu, aşırı telafi eden)
• Ebeveyn modları (cezalandırıcı, talepkâr)
• Sağlıklı yetişkin modu
3️⃣ Terapötik İlişki
• Sınırlı yeniden ebeveynlik (limited reparenting)
Terapist, danışanın karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarını sağlıklı ve profesyonel sınırlar içinde onarmayı hedefler.
________________________________________
🔹 Şema Terapisi Hangi Rahatsızlıklarda Kullanılır?
✅ Özellikle Etkili Olduğu Alanlar
Kişilik Bozuklukları
• Borderline (Sınırda)
• Narsisistik
• Kaçıngan
• Bağımlı
• Obsesif-kompulsif kişilik örüntüleri
Şema terapisi, kişilik yapılanmaları için en güçlü kanıta sahip yaklaşımlardan biridir.
________________________________________
Kronik Depresyon
• Uzun süren, tekrarlayan depresyon
• İlaç + terapi birlikte kullanıldığında etkilidir
________________________________________
Anksiyete Bozuklukları
• Yaygın anksiyete
• Sosyal kaygı
• Panik bozukluk
(özellikle altta kusurluluk, başarısızlık, terk edilme şemaları varsa)
________________________________________
İlişki ve Bağlanma Sorunları
• Sürekli terk edilme korkusu
• Aşırı fedakârlık
• Duygusal uzaklık
• Tekrarlayan sağlıksız ilişkiler
________________________________________
🧩 Travma ve Çocukluk İhmali
• Duygusal ihmal
• Aşağılama
• Kronik eleştiri
(EMDR ile birlikte de uygulanabilir)
________________________________________
🔁 Tekrarlayan Yaşam Örüntüleri
• “Hep aynı şey başıma geliyor”
• “Hep aynı tip insanları seçiyorum”
• “Ne yaparsam yapayım yetmiyor”
________________________________________
🔹 Şema Terapisi Kimler İçin Uygun?
✔ Kısa sürede çözüm aramaktan ziyade kalıcı değişim isteyenler
✔ Duygularıyla bağlantı kurmakta zorlananlar
✔ Kendini sabote eden ilişki örüntülerini fark edenler
✔ “Neden böyleyim?” sorusunu sıkça soranlar
________________________________________
5️⃣ Ne Kadar Sürer?
• Genellikle orta–uzun süreli
• Haftada 1 seans
• Kişilik örüntülerinde 1–2 yıl
• Semptom odaklı çalışmalarda daha kısa sürebilir
________________________________________
7️⃣ Şema Terapisinin Gücü
• Sadece ne düşündüğünü değil, neden böyle hissettiğini ele alır
• Duygu, düşünce ve davranışı birlikte değiştirir
• Kalıcı ve derin dönüşüm hedefler