Kişinin istem dışı gelen, tekrarlayıcı ve rahatsız edici düşünceler (obsesyonlar) ile bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan yineleyici davranışlar veya zihinsel eylemler (kompulsiyonlar) ile karakterize bir anksiyete ile ilişkili psikopatolojidir.
a) Obsesyonlar (Takıntılar)
Kişinin isteği dışında gelen, kontrol etmekte zorlandığı ve yoğun kaygı yaratan düşünce, dürtü veya imgeler.
Sık görülen obsesyonlar:
- Bulaşma (mikrop, kir, hastalık)
- Zarar verme
- Aşırı şüphe
- Simetri ve düzen ihtiyacı
- Dini, ahlaki veya cinsel içerikli düşünceler
Kişi bu düşüncelerin anlamsız veya aşırı olduğunun genellikle farkındadır.
b) Kompulsiyonlar (Zorlantılar)
Obsesyonların yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemler.
Sık görülen kompulsiyonlar:
- Aşırı el yıkama, temizlik
- Kontrol etme
- Sayma, dua etme
- Düzenleme ve simetri sağlama
- Zihinsel nötralizasyon
⚠️ Kompulsiyonlar kısa süreli rahatlama sağlar ancak uzun vadede OKB’yi sürdürür.
OKB’nin Klinik Özellikleri
- Zaman alıcıdır (günde ≥1 saat)
- Günlük işlevselliği bozar
- Kaygı, suçluluk ve utanç eşlik edebilir
- Depresyon ve diğer anksiyete bozukluklarıyla sık eş tanı gösterir
OKB Tedavi Yöntemleri
OKB tedavi edilebilir bir bozukluktur. En etkili yaklaşım psikoterapi + gerekirse ilaç kombinasyonudur.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) OKB için altın standarttır. Özellikle Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP) tekniği etkilidir.
ACT, özellikle dirençli OKB vakalarında faydalıdır.
Özet
OKB’de tedavi, obsesyon → kaygı → kompulsiyon döngüsünü hedef alır. Bir kişide birden fazla OKB türü birlikte görülebilir.
